Οι δεικτικές αντωνυμίες στα τούρκικα κλίνονται όπως και τα ουσιαστικά:

• Bu – σημαίνει αυτός/ή/ό και χρησιμοποιείται για κάτι που βρίσκεται κοντά μας.

• Şu – σημαίνει αυτός/ή/ό ή εκείνος/η/ο και χρησιμοποιείται για κάτι που βρίσκεται λίγο πιο πέρα από εμάς.

• O – σημαίνει εκείνος/η/ο. Είναι ταυτόχρονα και δεικτική και προσωπική αντωνυμία.
  

• Παραδείγματα:

Buna bakıyorum – Το κοιτάζω / Κοιτάζω αυτό.
Şunun rengini göremedim – Δεν μπόρεσα να δω το χρώμα του.
Ona bunu vermelisin – Πρέπει να του δώσεις αυτό.
Bunlarda leke var – Αυτά έχουν λεκέ.
Telefonum kayıp, onu bulan var mı? Το τηλέφωνό μου χάθηκε, το βρήκε κανείς;

Οι λέξεις εδώ (burası) και εκεί (orası) θεωρούνται ως τοπικά επιρρήματα στα ελληνικά και είναι άκλιτες. Στα τούρκικα όμως κατατάσσονται στις δεικτικές αντωνυμίες (yer anlamlı gösterme adılları) και είναι κλιτές:

• Burası – σημαίνει εδώ. Buralar – σημαίνει «τα μέρη εδώ».

• Şurası – σημαίνει κάτι ανάμεσα σε εδώ και εκεί. Şuralar – σημαίνει «τα μέρη εδώ/εκεί».
  

• Orası – σημαίνει εκεί. Şuralar – σημαίνει «τα μέρη εκεί».
  

• Παραδείγματα:

Buralar yazık çok sıcak olur – Στα μέρη εδώ το καλοκαίρι κάνει πολλή ζέστη.
Oranın balı meşhur – Το μέλι εκεί (της εκεί περιοχής) είναι φημισμένο.
Şuradan geçti – Από εκεί πέρασε.

Η λέξη έτσι (böyle, şöyle, öyle) θεωρείται ως δεικτικό επίρρημα στα ελληνικά και είναι άκλιτη. Στα τούρκικα όμως θεωρείται ως δεικτική αντωνυμία (tarz anlamlı gösterme adılları) και είναι κλιτή:

Αναλόγως κλίνονται και τα şöyle και öyle.

• Παραδείγματα:

Böylesini göremiştim – Δεν είχα δει κάτι σαν αυτόν/ήν/ό.
Öylesi güzel – Έτσι (όπως είναι εκείνο) είναι ωραίο.
Böylelerinden ne beklersin? – Τι περιμένεις από κάτι σαν κι αυτούς;

Οι προσωπικές αντωνυμίες στα τούρκικα είναι οι εξής:

Παραδείγματα:

• Onu gördünüz mü? – Τον είδατε;
• Kitabı bana ver – Δώσε μου (=σε μένα) το βιβλίο.
• Bizde araba yok – Δεν έχουμε αυτοκίνητο.
• Sizler nasılsınız ? – Εσείς πώς είστε;

1. Να σημειώσουμε ότι δεν υπάρχουν γένη. Έτσι «Ο» μπορεί να σημαίνει αυτός, αυτή ή αυτό.
2. Με τη γενική πτώση των προσωπικών αντωνυμιών (δικό μου, δικό σου κλπ) φτιάχνουμε τα κτητικά.
3. Για να «υπερβάλλουμε» ακόμα περισσότερο, μπορούμε να βάλουμε καταλήξεις πληθυντικού στις προσωπικές αντωνυμίες biz και siz: δηλαδή αντί για το «απλό» biz βάζουμε bizler (bizlere, bizlerde, bizlerden, bizleri, bizlerin) και αντίστοιχα sizler. Στα ελληνικά αυτά μεταφράζονται κανονικά ως «εμείς» και «εσείς».
4. Χρήση του biz αντί για το ben, δηλώνει κομπασμό.
5. Το siz αντί για το sen, δηλώνει ευγένεια.

Η λέξη «kendi» (εαυτός, ο ίδιος) με κτητικές καταλήξεις επίσης χρησιμοποιείται σαν προσωπική αντωνυμία:

Παραδείγματα:

• Bu kendi evim – Αυτό είναι το δικό μου σπίτι.
• Ahmet’in kendisi söyledi – Ο ίδιος ο Αχμέτ το είπε.
• Kendisiyle görüştüm – Τα είπα με τον ίδιο.
• Kendinize iyi bakın – Να προσέχετε τον εαυτό σας.

1. Μπορεί να έχουμε χρήση και της προσωπικής αντωνυμίας και του kendi, για έμφαση: ben kendim yaptım – εγώ, ο ίδιος, το έκανα.
2. Χρησιμοποιείται και διπλό: kendi kendine söyleniyor – μουρμουρίζει/γκρινιάζει μόνος του.
   

Όταν η λέξη τελειώνει σε ένα από τα λεγόμενα «σκληρά σύμφωνα» (ç, k, p ή t), πριν απ’ το οποίο υπάρχει φωνήεν και παίρνει οποιαδήποτε κατάληξη ξεκινά από φωνήεν (όπως για παράδειγμα γενική, δοτική, αιτιατική κ.ά), είναι δυνατόν το τελευταίο αυτό σύμφωνο να αλλάξει:

• Το «ç», μετατρέπεται σε «c».

ağaç – ağaça

çekiç – çekicin

ilaç – ilacım

• Το «k», μετατρέπεται σε «ğ».
• Το «p», μετατρέπεται σε «b».
• Το «t», μετατρέπεται σε «d».

1. Στον γραπτό λόγο, στα κύρια ονόματα, ο κανόνας αυτός δεν εφαρμόζεται (αλλά εφαρμόζεται στον προφορικό λόγο). Έτσι γράφουμε: Zeynep’in αλλά διαβάζουμε «Zeynebin».
2. Δυστυχώς είναι μια από τις ελάχιστες περιπτώσεις στην τουρκική γραμματική που δεν υπάρχει γενικός κανόνας για το σε ποιες λέξεις γίνεται αυτή η αλλαγή και σε ποιες όχι.
3. Υπάρχει περίπτωση να έχουμε αλλαγή του τελικού συμφώνου ακόμα κι αν το προηγούμενό του γράμμα είναι σύμφωνο:

kalp – kalbin
harç – harc
art – arda


4. Υποπερίπτωση είναι όταν η λέξη λήγει σε -nk, όπου αυτό μετατρέπεται σε -ng:

renk – rengi
kepenk – kepengi
ahenk – ahenge


5. Συνήθως (αλλά όχι πάντα) οι μονοσύλλαβες λέξεις δεν αλλάζουν:

iç – içiniz
çöp – çöpü
tek – teki
όμως:
çok – çoğu
kap – kabımız
gök – göğe

6. Συνήθως (αλλά όχι πάντα) οι ξένης προέλευσης λέξεις δεν αλλάζουν:

devlet – devleti
cumhuriyet – cumhuriyetimiz
hukuk – hukuku

Η γενική πτώση σχηματίζεται με την κατάληξη -(n)in, -(n)ın, -(n)ün, -(n)un.

1. Αν η λέξη τελειώνει σε φωνήεν, η κατάληξη είναι -nin, -nın, -nün, -nun.

araba – arabanın
kapı – kapının
bahçe – bahçenin




2. Αν η λέξη τελειώνει σε σύμφωνο, η κατάληξη είναι -in, -ın, -ün, -un.

ev – evin
okul – okulun
göz – gözün

Προσοχή θέλουν οι λέξεις που τελειώνουν σε ένα από τα εξής σύμφωνα: ç, k, p, t. Σε αυτή την περίπτωση ενδέχεται να αλλάξει αυτό το τελικό τους σύμφωνο:
sokak – sokağın
ağaç – ağacın
dolap – dolabın

Τα κύρια ονόματα ακολουθούνται από απόστροφο:

Ahmet – Ahmet’in
Ayşe – Ayşe’nin
Atina’nın

Αυτοπαθή είναι τα ρήματα που δηλώνουν ότι η ενέργεια του υποκειμένου επιστρέφει άμεσα σε αυτό. Στα τούρκικα προέρχονται μόνο από μεταβατικά ρήματα (geçişli eylemler) και ο τρόπος σχηματισμού των αυτοπαθών ρημάτων είναι ο εξής:

1. Αν η ρίζα του μεταβατικού ρήματος τελειώνει σε φωνήεν, μετά τη ρίζα βάζουμε -n.

süslemek – süslenmek
yıkamak – yıkanmak
korumak – korunmak

2. Αν η ρίζα του μεταβατικού ρήματος τελειώνει σε σύμφωνο, μετά τη ρίζα βάζουμε -in (-ın, ün, -un).

soymak – soyunmak
dövmek – dövünmek
giymek – giyinmek

3. Ρήματα που η ρίζα τους τελειώνει σε -en ή -an θεωρούνται αυτοπαθή.

beğenmek
utanmak
gücenmek

4. Ρήματα που η ρίζα τους τελειώνει σε -ne ή -na θεωρούνται αυτοπαθή.

esnemek
çiğnemek
kaynamak

Παραδείγματα:

Fatma taranıyor = η Φατμά χτενίζεται.
Tehlikeden korununuz = Φυλαχτείτε απ’ τον κίνδυνο.

Προσοχή, γιατί σε κάποια ρήματα ταυτίζεται η παθητική φωνή με την αυτοπαθή διάθεση, όταν και οι δύο σχηματίζονται με την κατάληξη -(i)n:

Oda süslenmiş = Το δωμάτιο στολίστηκε (το στόλισε κάποιος) – παθητική φωνή.

Bahar süslenmiş = Η Μπαχάρ στολίστηκε (η ίδια στόλισε τον εαυτό της) – αυτοπαθές ρήμα.

Η παθητική φωνή σχηματίζεται με την προσθήκη ενός γράμματος ή μιας συλλαβής μετά τη ρίζα του ρήματος:

1. Αν η ρίζα τελειώνει σε σύμφωνο πλην του -l, η παθητική φωνή σχηματίζεται με τη συλλαβή -il (-ıl, -ül, -ul).

yapmak – yapılmak
dökmek – dökülmek
sormak – sorulmak
sevmek – sevilmek

2. Αν η ρίζα τελειώνει σε φωνήεν, η παθητική φωνή σχηματίζεται με το γράμμα -n.

başlamak – başlanmak
benimsemek – benimsenmek

3. Αν η ρίζα τελειώνει σε  -l, η παθητική φωνή σχηματίζεται με τη συλλαβή -in (-ın, -ün, -un).

bilmek – bilinmek
yakalamak – yakalanmak

Η χρήση της παθητικής φωνής είναι ευρέως διαδεδομένη στα τούρκικα, ακόμη και σε ρήματα τα οποία δεν έχουν παθητική φωνή στα ελληνικά.

Παραδείγματα:

1. Το υποκείμενο είναι καθορισμένο/γνωστό:

Ahmet camı kırdı = Ο Αχμέτ έσπασε το τζάμι. / Cam kırıldı = Το τζάμι έσπασε.
Mesut mektubu yazacak = Ο Μεσούτ θα γράψει το γράμμα. / Mektup yazılacak = Το γράμμα θα γραφτεί.
Dede çiçeği suladı = Ο παππούς πότισε το λουλούδι. / Çiçek sulandı = Το λουλούδι ποτίστηκε.

2. Το υποκείμενο είναι άγνωστο/απροσδιόριστο:

Herkes burada durur = Όλοι σταματούν εδώ. / Burada durulur = Όλοι σταματούν εδώ.
Βurada durulmaz = Κανείς δε σταματά εδώ.
Hiç kimse sigara içmez = Κανείς δεν καπνίζει / Sigara içilmez = Κανείς δεν καπνίζει (ή «απαγορεύεται το κάπνισμα»)
Girilmez = Κανείς δεν  μπαίνει (ή «απαγορεύεται η είσοδος»).
Ona soru sorulmaz = Κανείς τον/την ρωτάει.

Στην παθητική φωνή μπορούμε να δηλώσουμε το υποκείμενο του ρήματος με τη λέξη «tarafından» (εκ μέρους):

Kapı Orhan tarafından açıldı = Η πόρτα ανοίχτηκε εκ μέρους του Ορχάν.
Hata benim tarafımdan yapıldı = Το λάθος έγινε εκ μέρους μου.

Οι χρόνοι που υπάρχουν για τα ενεργητικά ρήματα, υπάρχουν και για τα παθητικά:

yazıyor = γράφει / yazılıyor = γράφεται

yazdı = έγραψε / yazıldı = γράφτηκε

yazacak = θα γράψει / yazılacak = θα γραφτεί

yazmış = (λένε ότι) έχει γράψει / yazılmış = (λένε ότι) έχει γραφτεί

Η ενεργητική μετοχή φανερώνει τον τρόπο που εκδηλώνεται η ενέργεια του ρήματος, είναι άκλιτη και σχηματίζεται με τις καταλήξεις -(y)arak ή -(y)erek. Το –(y)– χρησιμοποιείται όταν η ρίζα του ρήματος λήγει σε φωνήεν.

Παραδείγματα:
gitmek – giderek πηγαίνοντας
yemek – yiyerek τρώγοντας
durmak – durarak σταματώντας
eklemek – ekleyerek προσθέτοντας

Η άρνηση σχηματίζεται με τις ίδιες καταλήξεις, προσθέτοντας μια παραπάνω συλλαβή (-me- ή -ma-) στη ρίζα του ρήματος:
gitmeyerek μη πηγαίνοντας
yazmayarak μη γράφοντας
bilmeyerek μη γνωρίζοντας
okumayarak μη διαβάζοντας

Οι καταλήξεις του παρατατικού είναι συνδυασμός του ενεστώτα και του αορίστου: –yordum, -yordun, -yordu, -yorduk, -yordunuz, -yorlardı.

Παραδείγμα: beklemek (bekle-mek)
(Ben) bekliyordum (bekl-i-yor-dum) περίμενα
(Sen) bekliyordun (bekl-i-yor-dun)
(O) bekliyordu (bekl-i-yor-du)
(Biz) bekliyorduk (bekl-i-yor-duk)
(Siz) bekliyordunuz (bekl-i-yor-dunuz)
(Onlar) bekliyorlardı (bekl-i-yorlar-dı)
Επιλέξτε εσείς ένα ρήμα για να το κλίνω!

Η άρνηση σχηματίζεται με τις ίδιες καταλήξεις, προσθέτοντας μια παραπάνω συλλαβή (-me- ή -ma-) στη ρίζα του ρήματος.
Το ρήμα abeklemek στην άρνηση γίνεται beklememek (bekle-me-mek), οπότε κλίνουμε το ρήμα με την αρνητική του ρίζα:
(Ben) beklemiyordum δεν περίμενα
(Sen) beklemiyordun
(O) beklemiyordu
(Biz) beklemiyorduk
(Siz) beklemiyordunuz
(Onlar) beklemiyorlardı

Η ερώτηση σχηματίζεται με το ρήμα στο γ’ πρόσωπο του ενεστώτα και το ερωτηματικό μόριο mi (mı, mu, mü) με τις καταλήξεις του «είμαι» στον αόριστο:
(Ben) geliyor muydum? / gelmiyor mudyum? ερχόμουν; / δεν ερχόμουν;
(Sen) geliyor muydun? / gelmiyor muydun?
(O) geliyor muydu? / gelmiyor muydu?
(Biz) geliyor muyduk? / gelmiyor muyduk?
(Siz) geliyor muydunuz? / gelmiyor muydunuz?
(Onlar) geliyorlar mıydı? / gelmiyorlar mıydı?

Η ευκτική έχει τις καταλήξεις –(y)ayım / –(y)eyim, –(y)asın / –(y)esin, –sın ή –(y)a / –sin ή –(y)e, –(y)alım / –(y)elim, –(y)asınız / –(y)esiniz, –sınlar ή –(y)alar / –sinler ή –(y)eler.
Το –(y)– χρησιμοποιείται όταν η ρίζα του ρήματος λήγει σε φωνήεν. Ο δεύτερος τύπος του γ’ προσώπου δεν χρησιμοποιείται στην τρέχουσα τουρκική.

Παραδείγματα:
(Ben) göreyim ας δω
(Sen) göresin ας δεις
(O) görsün ή göre ας δει
(Biz) görelim ας δούμε
(Siz) göresiniz ας δείτε
(Onlar) görsünler ή göreler ας δουν
Επιλέξτε εσείς ένα ρήμα για να το κλίνω!

Η άρνηση σχηματίζεται με τις ίδιες καταλήξεις, προσθέτοντας μια παραπάνω συλλαβή (-me- ή -ma-) στη ρίζα του ρήματος:
(Ben) görmeyeyim ας μη δω
(Sen) görmeyesin ας μη δεις
(O) görmesin ή görmeye ας μη δει
(Biz) görmeyelim ας μη δούμε
(Siz) görmeyesiniz ας μη δείτε
(Onlar) görmesinler ή görmeyeler ας μη δουν

Η ερώτηση σχηματίζεται με το ερωτηματικό μόριο mi (mı, mu, mü) ως εξής:
(Ben) göreyim (görmeyeyim) mi? να (μην) δω;
(Sen) göresin (görmeyesin) mi? να (μην) δεις;
(O) görsün mü (görmesin mi)? να (μην) δει;
(Biz) görelim (görmeyelim) mi? να (μην) δούμε;
(Siz) göresiniz (görmeyesiniz) mi? να (μην) δείτε;
(Onlar) görsünler (görmesinler) mi? να (μην) δουν;

Η προστακτική σχηματίζεται για το β’ ενικό και πληθυντικό αριθμό με την ρίζα του ρήματος συν τις καταλήξεις –, –sın , –(y)ın και –(y)ınız, –sınlar.
Το –(y)– χρησιμοποιείται όταν η ρίζα του ρήματος λήγει σε φωνήεν. Ο δεύτερος τύπος του β’ προσώπου στον πληθυντικό αριθμό είναι ο τύπος ευγενείας.
Επιλέξτε εσείς ένα ρήμα για να το κλίνω!

Παραδείγματα:
(Sen) bak κοίτα
(O) baksın να κοιτάξει
(Siz) bakın και bakınız κοιτάξτε
(Onlar) baksınlar να κοιτάξουν

Η άρνηση σχηματίζεται με τις ίδιες καταλήξεις, προσθέτοντας μια παραπάνω συλλαβή (-me- ή -ma-) στη ρίζα του ρήματος:
(Sen) bakma μην κοίτας
(O) bakmasın göre να μην κοιτάξει
(Siz) bakmayın και bakmayınız μην κοιτάξτε
(Onlar) bakmasınlar να μην κοιτάξουν