Αντωνυμίες

Ερωτηματικές αντωνυμίες (Soru Adılları)

Ερωτηματικές αντωνυμίες λέγονται οι αντωνυμίες που χρησιμοποιούμε όταν ρωτάμε και είναι κυρίως οι εξής:

Kim? Ποιος;
Ne? Τι;
Hangisi? Ποιος;
Kaç? Πόσο;

Η αντωνυμία kim σημαίνει ποιος-ποια-ποιο χρησιμοποιείται για να ρωτήσουμε ανθρώπους και κλίνεται ως εξής:

Ονομαστική	kim – ποιος	kimler – ποιοι
Γενική	kimin – ποιου	kimlerin – ποιων
Αιτιατική	kimi – ποιον	kimleri – ποιους
Δοτική	kime – προς ποιον	kimlere – προς ποιους
Τοπική	kimde – σε ποιον	kimlerde – σε ποιους
Αφαιρετική	kimden – από ποιον	kimlerden – από ποιους

Kim geldi? Ποιος/α ήρθε;
Kime baktın? Ποιον/αν κοίταξες;
Kimlerden aldın? Από ποιους το πήρες;
Para kimde? Ποιος έχει το χρήμα;

Η αντωνυμία ne χρησιμοποιείται για να ρωτήσουμε άψυχα αντικείμενα και έννοιες. Όταν θέλουμε να τονίσουμε ότι πρόκειται για πολλά αντικείμενα, χρησιμοποιούμε τον πληθυντικό αριθμό. Το ne κλίνεται ως εξής:

Ονομαστική	ne – τι	neler – τι (πράγματα)
Γενική	neyin – τινος	nelerin – ποιών (πραγμάτων)
Αιτιατική	neyi – τι	neleri – τι (πράγματα)
Δοτική	neye – προς τι	nelere – προς τι (πράγματα)
Τοπική	nede – σε τι	nelerde – σε τι (πράγματα)
Αφαιρετική	neden – από τι	nelerden – από τι (πράγματα)

Ne istiyor? Τι θέλει;
Ne var, ne yok? Τι νέα; (ιδιωματισμός)
Neler almışsın! Τι (πόσα) πράγματα αγόρασες!
Neden yapılıyor? Από τι φτιάχνεται;
Bülent neyin nesi? Τι μέρος του λόγου είναι ο Μπουλέντ;
Bu neyin parçası? Τι πράγματος το κομμάτι είναι αυτό;
Nelerden hoşlanıyorsun? Τι πράγματα σου αρέσουν;
Nelere bakmalıyız? Τι/ποια πράγματα πρέπει να προσέξουμε;

Επίσης η αντωνυμία ne μπορεί να πάρει και κτητικές καταλήξεις:

Benim	neyim
Senin	neyin
Onun	neyi ή nesi
Bizim	neyimiz
Sizin	neyiniz
Onların	neleri

Neyin var? Τι έχεις;
Mehmet sizin neyiniz oluyor? Τι σας είναι εσάς ο Μεχμέτ;
İzmir’in nesi meşhur? Ποιο πράγμα (προϊόν) της Σμύρνης είναι διάσημο;
Neyime bakıyorsun? Τι κοιτάζεις πάνω μου;

Από την αντωνυμία ne και την κατάληξη -re σχηματίζονται με τις πτώσεις και οι λέξεις:

Ονομαστική	neresi & nere – που	nereler & nereleri – ποια μέρη
Γενική	nerenin - ποιου μέρους	nerelerin – ποιων μερών
Αιτιατική	nereyi – ποιο μέρος	nereleri(ni) – ποια μέρη
Δοτική	nereye – προς ποιο μέρος	nerelere – προς ποια μέρη
Τοπική	nerede – σε ποιο μέρος	nerelerde – σε ποια μέρη
Αφαιρετική	nereden – από που	nerelerden – από ποια μέρη

Ο πληθυντικός αριθμός έχει την έννοια ότι έχουμε να κάνουμε με πλήθος από μέρη.

Nerenin dondurması iyi? Ποιο μέρος έχει καλό παγωτό;
Burası neresi? Ποιο μέρος είναι εδώ;
Dünyanın neresindeyiz? Σε ποιο μέρος του κόσμου είμαστε;
Kitabım nerede? Που είναι το βιβλίο μου;
Afrika’da nereleri gördün? Στην Αφρική ποια μέρη είδες;
Nerelerdeydin? Σε τι μέρη ήσουν; (= που τριγυρνούσες)

Η λέξη ne μπορεί να συνδυαστεί με υπόθεση και παίρνει την έννοια του ό,τι:

Ne istersen yap. Κάνε ό,τι θες.
Ne söylesem az. Ό,τι κι αν πω είναι λίγο.
Ne yedimse beğenmedim. Δεν μου άρεσε τίποτα απ’ ό,τι (κι αν) έφαγα.

Η αντωνυμία hangisi χρησιμοποιείται για να ρωτήσουμε άψυχα ή έμψυχα αντικείμενα. Συνήθως (σε αντίθεση με τα ne ή kim) ακολουθείται από ουσιαστικό, ή αυτό υπονοείται. Έτσι χρησιμοποιείται όταν ρωτάμε για ένα δεδομένο σύνολο.

Ονομαστική	hangisi – ποιο	hangileri – ποια
Γενική	hanginin – ποιου	hangilerinin – ποιων
Αιτιατική	hangisini – ποιο	hangileri – ποια
Δοτική	hangisine - προς ποιο	hangilerine - προς ποια
Τοπική	hangisinde - σε ποιο	hangilerinde - σε ποια
Αφαιρετική	hangisinden – από ποιο	hangilerinden – από ποια

Hangi arabayı beğendin? Ποιο αυτοκίνητο σου αρέσει;
Hangisini beğendin? Ποιο (από αυτά) σου αρέσει;
Hangisinde arıza var? Ποιο (από αυτά) έχει βλάβη;
Hangilerinin rengi yeşil? Ποιων το χρώμα είναι πράσινο;

Η αντωνυμία hangi μπορεί να πάρει και κτητικές καταλήξεις:

hangisi – ποιος από αυτούς
hangimiz – ποιος από εμάς	hangilerimiz – ποιοι από εμάς
hanginiz – ποιος από εσάς	hangileriniz – ποιοι από εσάς
hangileri – ποιος/οι από αυτούς

Hangileriniz en cesur? Ποιοι από εσάς είναι οι πιο θαρραλέοι;
Hanginizden aldım? Από ποιον από εσάς το πήρα;
Hangimiz seçildi? Ποιος από εμάς επιλέχθηκε;

Η αντωνυμία kaç σημαίνει πόσο. Δεν έχει πληθυντικό και κλίνεται ως εξής:

Ονομαστική	kaç	πόσο
Γενική	kaçın	πόσου
Αιτιατική	-	-
Δοτική	kaça	πόσα χρήματα
Τοπική	kaçta	σε πόσο
Αφαιρετική	kaçtan	από πόσο

Domatesin kilosu kaça? Πόσο κάνει το κιλό οι ντομάτες;
Saat kaçta gideceğiz? Τι ώρα θα πάμε;
Öğrencilerin kaçta kaçı başardı? Πόσοι μαθητές (τι ποσοστό) τα κατάφερε;
Kaçın kurasıyım. Δεν είμαι και χθεσινός.
Saat kaçtan itibaren buradasınız? Από τι ώρα είστε εδώ;
Borsa kaçtan kapandı? Στις πόσες μονάδες έκλεισε το χρηματιστήριο;
Dükkan saat kaçtan kaça açık? Από τι ώρα μέχρι τι ώρα είναι ανοιχτό το μαγαζί;

Η αντωνυμία kaç μπορεί να πάρει κτητικές καταλήξεις:

kaçı	πόσοι από αυτούς
kaçımız	πόσοι από εμάς
kaçınız	πόσοι από εσάς

Halkın yüzde kaçı oy verdi? Σε τι ποσοστό ψήφισε ο λαός; Πόσο τα εκατό του λαού ψήφισε;
Kaçımız düzgün konuşuyoruz? Πόσοι από μας μιλάμε σωστά;
Kaçınız gelecek? Πόσοι από εσάς θα έρθουν;

Δεικτικές αντωνυμίες (Gösterme adılları)

Οι δεικτικές αντωνυμίες στα τούρκικα κλίνονται όπως και τα ουσιαστικά:

Bu – σημαίνει αυτός/ή/ό και χρησιμοποιείται για κάτι που βρίσκεται κοντά μας.

	Ενικός	Πληθυντικός
Ονομαστική	Bu – Αυτός	Bunlar – Αυτοί
Αιτιατική	Bunu – Αυτόν	Bunları – Αυτούς
Δοτική	Buna – Προς αυτόν	Bunlara – Προς αυτούς
Τοπική	Bunda – Σε αυτόν	Bunlarda – Σε αυτούς
Αφαιρετική	Bundan – Από αυτόν	Bunlardan – Από αυτούς
Γενική	Bunun – Αυτού	Bunların – Αυτών

Şu – σημαίνει αυτός/ή/ό ή εκείνος/η/ο και χρησιμοποιείται για κάτι που βρίσκεται λίγο πιο πέρα από εμάς.

	Ενικός	Πληθυντικός
Ονομαστική	Şu – Αυτός/Εκείνος	Şunlar – Αυτοί/Εκείνοι
Αιτιατική	Şunu – Αυτόν/Εκείνος	Şunları – Αυτούς/Εκείνους
Δοτική	Şuna – Προς αυτόν/εκείνον	Şunlara – Προς αυτούς/εκείνους
Τοπική	Şunda – Σε αυτόν/εκείνον	Şunlarda – Σε αυτούς/εκείνους
Αφαιρετική	Şundan – Από αυτόν/εκείνον	Şunlardan – Από αυτούς/εκείνους
Γενική	Şunun – Αυτού/εκείνου	Şunların – Αυτών/Εκείνων

O – σημαίνει εκείνος/η/ο. Είναι ταυτόχρονα και δεικτική και προσωπική αντωνυμία.

	Ενικός	Πληθυντικός
Ονομαστική	O – Εκείνος	Onlar – Εκείνοι
Αιτιατική	Onu – Εκείνον	Onları – Εκείνους
Δοτική	Ona – Προς εκείνον	Onlara – Προς εκείνους
Τοπική	Onda – Σε εκείνον	Onlarda – Σε εκείνους
Αφαιρετική	Ondan – Από εκείνον	Onlardan – Από εκείνους
Γενική	Onun – Εκείνου	Onların – Εκείνων

Παραδείγματα:

Buna bakıyorum – Το κοιτάζω / Κοιτάζω αυτό.
Şunun rengini göremedim – Δεν μπόρεσα να δω το χρώμα του.
Ona bunu vermelisin – Πρέπει να του δώσεις αυτό.
Bunlarda leke var – Αυτά έχουν λεκέ.
Telefonum kayıp, onu bulan var mı? Το τηλέφωνό μου χάθηκε, το βρήκε κανείς;

Οι λέξεις εδώ (burası) και εκεί (orası) θεωρούνται ως τοπικά επιρρήματα στα ελληνικά και είναι άκλιτες. Στα τούρκικα όμως κατατάσσονται στις δεικτικές αντωνυμίες (yer anlamlı gösterme adılları) και είναι κλιτές:

Burası – σημαίνει εδώ. Buralar- σημαίνει «τα μέρη εδώ».

	Ενικός	Πληθυντικός
Ονομαστική	Bura(sı)	Buralar
Αιτιατική	Burayı	Buraları
Δοτική	Buraya	Buralara
Τοπική	Burada	Buralarda
Αφαιρετική	Buradan	Buralardan
Γενική	Buranın	Buraların

Şurası – σημαίνει κάτι ανάμεσα σε εδώ και εκεί. Şuralar – σημαίνει «τα μέρη εδώ/εκεί».

	Ενικός	Πληθυντικός
Ονομαστική	Şura(sı)	Şuralar
Αιτιατική	Şurayı	Şuraları
Δοτική	Şuraya	Şuralara
Τοπική	Şurada	Şuralarda
Αφαιρετική	Şuradan	Şuralardan
Γενική	Şuranın	Şuraların

Orası – σημαίνει εκεί. Şuralar – σημαίνει «τα μέρη εκεί».

	Ενικός	Πληθυντικός
Ονομαστική	Ora(sı)	Oralar
Αιτιατική	Orayı	Oraları
Δοτική	Oraya	Oralara
Τοπική	Orada	Oralarda
Αφαιρετική	Oradan	Oralardan
Γενική	Oranın	Oraların

Παραδείγματα:

Buralar yazın çok sıcak olur – Στα μέρη εδώ το καλοκαίρι κάνει πολλή ζέστη.
Oranın balı meşhur – Το μέλι εκεί (της εκεί περιοχής) είναι φημισμένο.
Şuradan geçti – Από εκεί πέρασε.

Η λέξη έτσι (böyle, şöyle, öyle) θεωρείται ως δεικτικό επίρρημα στα ελληνικά και είναι άκλιτη. Στα τούρκικα όμως θεωρείται ως δεικτική αντωνυμία (tarz anlamlı gösterme adılları) και είναι κλιτή:

	Ενικός	Πληθυντικός
Ονομαστική	Böyle(si)	Böyleleri
Αιτιατική	Böylesini	Böylelerini
Δοτική	Böylesine	Böylelerine
Τοπική	Böylesinde	Böylelerinde
Αφαιρετική	Böylesinden	Böylelerinden
Γενική	Böylesinın	Böylelerinin

Αναλόγως κλίνονται και τα şöyle και öyle.

Παραδείγματα:

Böylesini göremiştim – Δεν είχα δει κάτι σαν αυτόν/ήν/ό.
Öylesi güzel – Έτσι (όπως είναι εκείνο) είναι ωραίο.
Böylelerinden ne beklersin? – Τι περιμένεις από κάτι σαν κι αυτούς;

Οι προσωπικές αντωνυμίες (kişi adılları)

Οι προσωπικές αντωνυμίες στα τούρκικα είναι οι εξής:

Ονομαστική	Δοτική	Τοπική	Αφαιρετική	Αιτιατική	Γενική
Ben – Εγώ	Bana	Bende	Benden	Beni	Benim
Sen – Εσύ	Sana	Sende	Senden	Seni	Senin
O – Αυτός	Ona	Onda	Ondan	Onu	Onun
Biz – Εμείς	Bize	Bizde	Bizden	Bizi	Bizim
Siz – Εσείς	Size	Sizde	Sizden	Sizi	Sizin
Onlar – Αυτοί	Onlara	Onlarda	Onlardan	Onları	Onların

Παραδείγματα:

Onu gördünüz mü? – Τον είδατε;
Kitabı bana ver – Δώσε μου (=σε μένα) το βιβλίο.
Bizde araba yok – Δεν έχουμε αυτοκίνητο.
Sizler nasılsınız ? – Εσείς πώς είστε;

Να σημειώσουμε ότι δεν υπάρχουν γένη. Έτσι «Ο» μπορεί να σημαίνει αυτός, αυτή ή αυτό.
Με τη γενική πτώση των προσωπικών αντωνυμιών (δικό μου, δικό σου κλπ) φτιάχνουμε τα κτητικά.
Για να «υπερβάλλουμε» ακόμα περισσότερο, μπορούμε να βάλουμε καταλήξεις πληθυντικού στις προσωπικές αντωνυμίες biz και siz: δηλαδή αντί για το «απλό» biz βάζουμε bizler (bizlere, bizlerde, bizlerden, bizleri, bizlerin) και αντίστοιχα sizler. Στα ελληνικά αυτά μεταφράζονται κανονικά ως «εμείς» και «εσείς».
Χρήση του biz αντί για το ben, δηλώνει κομπασμό.
Το siz αντί για το sen, δηλώνει ευγένεια.

Η λέξη «kendi» (εαυτός, ο ίδιος) με κτητικές καταλήξεις επίσης χρησιμοποιείται σαν προσωπική αντωνυμία:

Ονομαστική	Δοτική	Τοπική	Αφαιρετική	Αιτιατική	Γενική
Kendim – Εγώ	Kendime	Kendimde	Kendimden	Kendimi	Kendimin
Kendin – Εσύ	Kendine	Kendinde	Kendinden	Kendini	Kendinin
Kendi(si) – Αυτός	Kendi(si)ne	Kendi(si)nde	Kendi(si)nden	Kendi(si)ni	Kendi(si)nin
Kendimiz – Εμείς	Kendimize	Kendimizde	Kendimizden	Kendimizi	Kendimizin
Kendiniz – Εσείς	Kendiniz	Kendinizde	Kendinizden	Kendinizi	Kendinizin
Kendileri – Αυτοί	Kendilerine	Kendilerinde	Kendilerinden	Kendilerini	Kendilerinin

Παραδείγματα:

Bu kendi evim – Αυτό είναι το δικό μου σπίτι.
Ahmet’in kendisi söyledi – Ο ίδιος ο Αχμέτ το είπε.
Kendisiyle görüştüm – Τα είπα με τον ίδιο.
Kendinize iyi bakın – Να προσέχετε τον εαυτό σας.

Μπορεί να έχουμε χρήση και της προσωπικής αντωνυμίας και του kendi, για έμφαση: ben kendim yaptım – εγώ, ο ίδιος, το έκανα.
Χρησιμοποιείται και διπλό: kendi kendine söyleniyor – μουρμουρίζει/γκρινιάζει μόνος του.

Αντωνυμίες

Ερωτηματικές αντωνυμίες (Soru Adılları)

Δεικτικές αντωνυμίες (Gösterme adılları)

Οι προσωπικές αντωνυμίες (kişi adılları)

Σχολίασαν…