Πόσες ελληνικές λέξεις υπάρχουν στα τουρκικά;
Η γλωσσική επαφή μεταξύ ελληνικών και τουρκικών διαρκεί πάνω από χίλια χρόνια. Από τη βυζαντινή περίοδο μέχρι την Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη σύγχρονη εποχή, οι δύο λαοί συνυπήρξαν, εμπορεύτηκαν, ταξίδεψαν και επηρέασαν ο ένας τη γλώσσα του άλλου.
Σύμφωνα με το επίσημο λεξικό του Türk Dil Kurumu (Τουρκικό Γλωσσικό Ίδρυμα), στα σύγχρονα τουρκικά υπάρχουν περίπου 500 λέξεις ελληνικής προέλευσης.
Τέτοιες λέξεις συναντούμε τόσο στο λεξιλόγιο της καθημερινής ζωής (anahtar - κλειδί, papaz - παπάς, levrek - λαβράκι) όσο και σε ανώτερη/επιστημονική ορολογία, κυρίως μέσω των γαλλικών (fizik - φυσική, oftalmoloji - οφθαλμολογία, kriz - κρίση).
Πώς πέρασαν αυτές οι λέξεις στα τουρκικά;
Κάποιες λέξεις πέρασαν απευθείας (kilise - εκκλησία, temel - θεμέλιο, fangri < φαγκρί). Ας σημειώσουμε ότι οι περισσότερες από αυτές τις λέξεις προέρχονται από τη μεσαιωνική και δημώδη ελληνική, όχι απευθείας από την αρχαία. Κάποιες άλλες λέξεις πέρασαν μέσω άλλων γλωσσών (draje < γαλλικό «dragée» < τράγημα < τρώγω). Κάποιες από αυτές έχουν επιστρέψει στα ελληνικά ως αντιδάνεια, λέξεις δηλαδή που ξεκίνησαν από τα ελληνικά, πέρασαν σε άλλη γλώσσα και επέστρεψαν στα ελληνικά (γκέμι < gem < αρχαίο «κημός», καμπούρης < kambur < καμπύλος, δράμι < dirhem < αρχαίο «δραχμή»).
Μοιάζουν οι λέξεις αυτές με τις αντίστοιχες ελληνικές;
Κάποιες λέξεις είναι άμεσα αναγνωρίσιμες (kalamar - καλαμάρι, marul - μαρούλι, arkeoloji - αρχαιολογία).
Κάποιες άλλες θέλουν περισσότερη παρατηρητικότητα (fırça < βούρτσα, ırgat < εργάτης, demet < δεμάτι).
Άλλες πάλι γίνονται αντιληπτές μόνο μέσω εξειδικευμένης ετυμολογίας (gübre < κοπριά, balgam < φλέγμα, astım < άσθμα, gümrük - τελωνείο < μεσαιωνικό «κομμέρκιον»).
Η γλώσσα δεν γνωρίζει σύνορα. Οι λέξεις ταξιδεύουν, προσαρμόζονται, επιβιώνουν, αλλάζουν νόημα μέσα στους αιώνες και στους τόπους που τις χρησιμοποιούν. Σε κάθε περίπτωση, αξίζει τον κόπο να επισκεφτείτε το ετυμολογικό λεξικό του Nişanyan, για επίλυση κάθε απορίας.
Ενδεικτική λίστα με λέξεις ελληνικής προέλευσης στα τουρκικά
abaküs, abanoz, acur, adenit, afazi, afili, aforizm, aforoz, afrodizyak, aft, aftos, afyon, agnostik, agora, ağustos, ahlat, ahtapot, akademi, akar, akasya, akne, akrobat, akronim, akropol, akrostiş, aks, aksiyom, akson, aktinyum, akustik, akya, alay, alegori, alerji, alfa, alfabe, alotropi, altimetre, amazon, amblem, ametal, ametist, amfibi, amfiteatr, amfizem, amfora, amip, amnezi, amnios, amonyak, amorf, ampirik, ampul, amyant, Anadolu, anafilaksi, anafor, anagram, anahtar, anakronik, analiz, analjezi, analog, anarşi, anason, anatomi, andropoz, anekdot, anemi, anemon, anestezi, anevrizma, angarya, anjiyo, ankiloz, anofel, anomali, anonim, anoreksi, anot, ansiklopedi, antagonist, antibiyotik, antidot, antilop, antipati, antisemit, antitez, antoloji, antrasit, anyon, aort, apati, apne, apokrif, apolitik, apostrof, apsent, apukurya, araka, araşit, argon, aristokrasi, aritmetik, arkaik, arkeoloji, arketip, arktik, armoni, armonika, aroma, arsenik, arşidük, arşiv, arter, artrit, asbest, asfalt, asfalya, asteroit, astım, astigmat, astroloji, astronomi, astronot, ateizm, aterina, atlas, atlet, atmosfer, atom, atonal, atrofi, atropin, aura, avlu, Avrupa, ayazma, azot, bakteri, balgam, balina, balistik, balsam, balyoz, banyo, barba, barbar, barbunya, bariton, barsama, barut, baryum, batiskaf, baytar, baz, bazalt, bazilika, berilyum, beta, bezelye, biber, biyografi, biyopsi, bodoslama, bodrum, botanik, brakisefal, brom, bronş, burç, burgaz, burs, butik, bütan, cımbız, cibre, ciro, coğrafya, çağanoz, çembalo, çigan, çinekop, çiroz, çotra, çölyak, daktilo, dalyan, defne, defter, dekan, dekatlon, delta, demagog, demet, demografi, demokrasi, deontoloji, despot, dia, didaktik, difteri, diftong, dilemma, dinamik, dinamit, dinamo, dinozor, diploma, dirgen, dirhem, disk, diskotek, disleksi, disprosyum, diyabet, diyafram, diyagonal, diyagram, diyakoz, diyakronik, diyalekt, diyalektik, diyaliz, diyalog, diyapazon, diyet, diyez, diyoptri, dizanteri, dogma, dolikosefal, domates, doz, döteryum, dragon, drahoma, draje, dram, dupleks, düven, düver, ebonit, efendi, egemen, ego, egoizm, egzotik, eğir, egzama, eklektik, ekliptik, eko, ekol, ekoloji, ekonomi, eksantrik, eksen, ekümenik, elastik, eleji, elektrik, elektroliz, elektrot, elips, embriyon, empati, endemik, endogami, endokrin, endoskop, enerji, engebe, engerek, enginar, entomoloji, entropi, enzim, epe, epidemi, epiderm, epidural, epigrafi, epigram, epik, epikriz, epilepsi, epilog, epistemoloji, epizot, epope, epsilon, erg, erganun, ergonomi, eristik, eritrosit, erkete, eroin, eros, erotik, esir, eskiz, estetik, eter, etik, etimoloji, etiyoloji, etol, evlek, ezoterik, falaka, falanjist, fallus, fangri, fantastik, fantezi, fanti, fantom, fanus, far, farenjit, farmakoloji, fasarya, fasulye, fava, faz, felsefe, fener, fenol, fenomen, feromon, fesleğen, feylesof, fırça, fırın, fırtına, fışkı, fidan, fide, filateli, filika, filiz, filoksera, filoloji, filozof, fizik, fizyonomi, fobi, fok, fol, fonem, fonetik, form, fos, fosfor, fotoğraf, foton, fotosel, frenoloji, funda, galaksi, gam, gama, gamet, gamma, gangliyon, gastrik, gastrit, gastroentestinal, gaz, gazete, gem, gen, genetik, geometri, gerdel, gitar, glikoz, gliserin, glokom, goril, gönder, gönye, grafik, grafit, gram, gramer, gramofon, guvernör, gübre, güğüm, gümrük, halat, hale, halojen, halter, halüsinasyon, hamsi, hani, harita, hedonizm, hegemonya, helenistik, helezon, helikopter, helis, helyum, hematit, hemisfer, hemofili, hemoglobin, hemoroit, hepatit, herek, heteroseksüel, Hıristiyan, hidra, hidrofil, hidrofobi, hidrofor, hidrografi, hidrojen, hidrolik, hijyen, himen, hindiba, hiperbol, hipermetrop, hipnotize, hipodrom, hipofiz, hipoglisemi, hipopotam, hipotenüs, hipotez, hiyerarşi, hiyeroglif, hologram, homojen, homolog, homoseksüel, hora, hormon, horon, horoskop, hoyrat, huni, hülya, ığrıp, ıhlamur, ırgat, ıskarmoz, ıspazmoz, ıstakoz, ızgara, iblis, ideal, ideogram, idil, idol, iklim, ikon, iksir, İncil, incir, ipotek, iridyum, iris, ironi, iskelet, iskemle, iskender, iskorpit, ispari, ispati, ispinoz, istavrit, istavroz, isterik, istif, istiridye, istrongilos, iyon, iyot, izotop, jeodezi, jimnastik, jiroskop, jübile, kadastro, kadırga, kadmiyum, kakofoni, kaktüs, kalafat, kalamar, kalem, kaligrafi, kalker, kalyon, kamara, kambur, kamera, kanal, kanasta, kanaviçe, kanepe, kangal, kangren, kanon, kantar, kantaron, kanun, kanun, kaos, kapan, kapari, kaparo, karafaki, karakter, karavel, kardiyak, karides, karizma, karnabahar, kart, kaşkariko, katalepsi, katalizör, katalog, katarakt, katedral, kategori, kateşizm, kateter, katolik, katot, katran, katyon, kavanoz, kavata, kayser, kedi, kefal, kefen, kemoterapi, kenevir, kepez, kerata, keratin, kerevet, kerevit, kermes, kerteriz, kestane, ketenpere, kındıra, kıpti, kırat, kırtasiye, kiler, kilise, kilit, kimya, kimyon, kinetik, kiraz, kiremit, kist, klakson, kleptoman, klerikalizm, klima, klinik, klitoris, klon, klor, klostrofobi, kodein, kodes, kofana, kokona, kokoreç, kokoroz, kola, kolera, kolesterol, koli, kolik, kolon, kolyoz, koma, koma, komedi, komik, koni, konsolos, kopil, kordon, koreografi, korniş, koro, kostik, koşnil, kozmetik, kozmonot, kozmopolit, kozmos, köknar, körfez, krater, kreozot, kriko, kripton, kristal, kriter, kritik, kriz, krizalit, krizantem, krom, kromatik, kromozom, kronik, ksenon, ksilofon, kuka, kuka, kukla, kukumav, kulunç, kulübe, kundak, kundura, kup, kupa, kurna, kuron, kutu, külüstür, küme, kümes, küp, küpeşte, kütük, labada, labirent, lağım, lahana, lahos, laik, lakerda, lakonik, lamba, lantan, laparoskopi, larenjit, laterna, lazut, lenger, lenger, leopar, lepra, lesitin, letarji, levrek, liken, likorinoz, liman, lipari, lipit, lipsos, lir, lirik, lise, litre, lityum, livar, lizol, lodos, logaritma, logo, logos, loğusa, lojik, lombar, lomboz, longoz, lop, lotus, lökosit, lösemi, lüfer, madara, madrabaz, magma, magnezyum, makarna, makine, makro, malakit, malihülya, manastır, mancınık, mandal, mandal, mandepsi, mandıra, mani, manometre, mantar, mantis, manyak, manyetik, manyetizma, marangoz, maraton, margarin, marmelat, mart, marul, mastektomi, mastika, mastor, matematik, matiz, mavra, maydanoz, mayıs, medüz, megapol, mekanik, mekanizma, melankoli, melanoma, melanurya, melisa, melodi, melodram, melon, menderes, mendil, mendirek, menenjit, mengene, meniskus, menopoz, mercan, mermer, mersin, mersin, mesir, metabolizma, metafizik, metafor, metal, metamorfoz, metastaz, metatez, metazori, metelik, meteor, metil, metot, metre, metronom, metropol, metropolit, Mezopotamya, mıknatıs, mırmır, mızıka, midilli, midye, migren, mihaniki, mikoloji, mikrokozmos, mikron, mikrop, mil, mim, mimik, minakop, mistik, mit, mitokondri, mitoloji, mitoman, mitoz, mitral, miyasma, miyop, mizantrop, molibden, moloz, monarşi, monat, monizm, monogam, monokl, monokrom, monolit, monolog, monopol, monoteizm, mor, morfin, morina, moron, mozayik, mozole, musandıra, musiki, muşmula, müren, mürver, müze, müzik, nadas, naftalin, namlu, namus, narkotik, narkoz, narsisizm, narteks, navlun, nefrit, nekropol, nekroz, nektar, nemfoman, neolitik, neolojizm, neon, nergis, nevralji, nevrasteni, nevroz, nodul, nostalji, nöron, obelisk, odeon, oftalmoloji, okka, oksijen, oksimoron, okyanus, oligarşi, olimpiyat, omega, oniks, onkoloji, onomastik, onomatope, ontoloji, oolit, oosit, opal, optik, orfoz, org, organ, organik, orgazm, orkestra, orkide, orkinos, ornitoloji, ornitorenk, ortodoks, ortopedi, osmiyum, osmoz, otantik, otarşi, otizm, otodidakt, otoklav, otokrasi, otokton, otomat, otomobil, otomotiv, otonomi, otopsi, oya, ozon, ödem, ökaliptüs, ökse, öreke, östrojen, ötanazi, paçoz, palamar, palamut, palanka, palas pandıras, palaz, palikarya, pamuk, panayır, pandemi, panik, pankreas, pankreas, panorama, panteon, panter, pantolon, pantomim, pantufla, papa, papalina, papara, papatya, papaz, papirüs, parabol, paradi, paradigma, paradoks, paragraf, paralaks, paralel, parametre, parankima, paranoya, parantez, parazit, parodi, parola, paskalya, paspal, pasta, patates, patetik, patik, patriarkal, patrik, pavurya, paydos, payreks, pazen, pedagog, peksimet, pektin, pelesenk, pelikan, pelit, penaltı, pepsin, pereme, periferi, periskop, periton, periyot, peroksit, peron, petal, petrol, petroloji, pırasa, pırnal, pi, pide, pigme, piktogram, pilaki, piliç, pilot, piramit, pirina, pirit, pisi, piskopos, piyale, piyasa, piyore, plaj, plak, planet, plankton, plasenta, plaster, plastik, platin, plato, platonik, plazma, plevra, podyum, polar, polemik, poliandri, poliçe, poligam, poligon, poliklinik, polimer, polip, polis, politeizm, politik, politika, porfir, porno, poyraz, poz, pragmatik, praseodim, pratik, prehistorya, presbiteryen, prizma, problem, program, prolog, prometyum, propolis, prostat, prostela, protein, protez, protokol, proton, prozodi, pruva, psikiyatri, psikoz, psişik, pul, pusula, pünez, radika, rafadan, rapsodi, raşitik, reçine, reosta, retorik, ribozom, ritim, rodyum, roka, romatizma, römork, ruam, Rum, safir, safsata, sakarin, sako, saksafon, saloz, salya, salyangoz, sandal, sandalet, sandalye, sandık, santra, santur, sardalye, sarkoma, satanist, satir, satrap, savan, sedir, selentere, selenyum, semafor, semantik, sembol, semender, semer, semiyotik, sempati, sempozyum, semptom, senaryo, sendika, sendrom, senfoni, senkronize, senozoik, sentaks, sentez, septik, septik, septisemi, sepya, seramik, serigrafi, sfenks, sınır, sıra, sırat, sırma, sırtı, sibernetik, sifilis, sifon, siklamen, silindir, silo, sim, simetri, simya, sinagog, sinarit, sinema, sinematek, sinerji, sinik, sinonim, siren, siroz, sirtaki, sirto, sismik, sistem, sistol, sitrik, siyanür, siyatik, skandal, skleroz, skolastik, sofist, soket, somatik, somun, soytarı, spastik, spazm, sperm, spiral, spor, stadyum, stafilokok, stalagmit, stalaktit, statik, stearin, steno, ster, stereo, stetoskop, stoa, strateji, stratosfer, streptokok, striknin, sufi, suma, sübye, sündüs, sünger, sütliman, şamandıra, şema, şırınga, şinik, şirürji, şist, şizofren, şömine, taflan, tahta kurusu, takometre, takoz, taksi, taksonomi, taktik, takunya, talyum, tapi, tarhun, tasma, taşikardi, taverna, tavla, tavus, teizm, tekir, teknik, tektonik, teleferik, telefon, telekinezi, telemetre, teleoloji, telepati, teleskop, televizyon, telgraf, tema, temel, tendon, tenya, teokrasi, teoloji, teorem, teori, terapi, terebentin, termal, termik, termos, tetanos, tez, tılsım, tınaz, tırkaz, tırpan, tifüs, timüs, tip, tiran, tirfil, tirhandil, tiroit, tirsi, tiryak, titan, tiyatro, toksik, tomar, ton, ton, tonik, tonoz, topaz, torik, torna, trahom, trajedi, trajik, transatlantik, trapez, travma, trigonometri, tripod, triptik, trişin, tropik, tropizm, trubadur, tuğla, tumba, türbin, uranyum, uskumru, usturlap, uzo, üre, üsküf, üstüpü, ütopya, üvendire, üvez, vaftiz, varil, varta, vasektomi, vatoz, vazelin, vernik, voli, vonoz, yakamoz, yakut, yalı, yeke, yortu, Yunan, zargana, zebercet, zevç, zifiri, zifos, zigot, zodyak, zoka, zom, zon, zonta, zoraki, zula, zümrüt