Στα τουρκικά υπάρχει μια πολύ ιδιαίτερη και σημαντική κατηγορία σύνθετων λέξεων που ονομάζεται belirtisiz ad (ή isim) tamlaması, το οποίο μεταφράζεται ως αόριστος προσδιορισμός ουσιαστικού. Εμείς θα προτιμήσουμε τη χρήση του ιζαφετικού συνθέτου, εφόσον έχει ήδη χρησιμοποιηθεί στην επιστημονική βιβλιογραφία.
Σχηματισμός
Το σύνθετο αποτελείται από δύο λέξεις: η πρώτη δεν παίρνει καμία πτώση (ονομαστική), ενώ η δεύτερη παίρνει κτητικό επίθημα γ΄ προσώπου. Εδώ δεν υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος κτήτορας και το σύνολο των λέξεων που σχηματίζεται αποκτά μια αφηρημένη/γενικευτική έννοια. Ο κύριος τόνος πέφτει στην πρώτη λέξη, με ένα δευτερεύοντα, πιο ελαφρύ, στη δεύτερη.
Παραδείγματα:
kurt köpeği - λυκόσκυλο (λύκος + σκύλος)
çoban köpeği - τσομπανόσκυλο (τσομπάνης + σκύλος)
diş fırçası - οδοντόβουρτσα (δόντι + βούρτσα)
cep telefonu - κινητό τηλέφωνο (τηλέφωνο + τσέπη)
okul kitabı - σχολικό βιβλίο (σχολείο + βιβλίο)
hafta sonu - σαββατοκύριακο (εβδομάδα + τέλος)
turist rehberi - ξεναγός (τουρίστας + οδηγός)
katolik kilisesi - καθολική εκκλησία (καθολικός + εκκλησία)
zeytin ağacı - ελιά (ελιά + δέντρο)
portakal ağacı - πορτοκαλιά (πορτοκάλι + δέντρο)
portakal suyu - χυμός πορτοκάλι (πορτοκάλι + ζωμός)
portakal rengi - πορτοκαλί (πορτοκάλι + χρώμα)
portakal kabuğu - φλούδα πορτοκάλι (πορτοκάλι + φλούδα)
ceviz kabuğu - καρυδότσουφλο (καρύδι + τσόφλι)
çipura balığı - τσιπούρα (τσιπούρα + ψάρι)
yılan balığı - χέλι (φίδι + ψάρι)
devlet memuru - δημόσιος υπάλληλος (κράτος + υπάλληλος)
tırnak makası - νυχοκόπτης (νύχι + ψαλίδι)
kar küresi - χιονόμπαλα (χιόνι + σφαίρα)
ayakkabı tamiri (επισκευή υποδημάτων)
Τι έννοιες δημιουργούν τα ιζαφετικά σύνθετα
Με τον τρόπο αυτό σχηματίζονται πάμπολες σύνθετες λέξεις (birleşik kelimeler). Κάποιες γράφονται διλεκτικά (δες αμέσως πάνω) και κάποιες μονολεκτικά:
yılbaşı - πρωτοχρονιά (yıl+baş - χρόνος + αρχή)
keçiboynuzu - χαρούπι (keçi+boynuz - κατσίκα + κέρατο)
akşamsefası - αγιόκλημα (akşam+sefa - βράδυ + απόλαυση)
gökkuşağı - ουράνιο τόξο (gök+kuşak - ουρανός + ζωνάρι)
bilinçaltı - υποσυνείδητο (bilinç+alt - συνείδηση + υπό)
yayınevi - εκδοτικός οίκος (yayın+ev - έκδοση + οίκος)
doğumgünü - γενέθλια (doğum+gün - γέννηση + ημέρα)
Kemeraltı turşucusu - το κατάστημα με τουρσιά του Kemeraltı
Πολλά ιζαφετικά αποδίδονται στα ελληνικά με παράληψη του άρθρου της γενικής:
banka şubesi - υποκατάστημα τράπεζας
güneş gözlüğü - γυαλιά ηλίου
yemek saati - ώρα φαγητού
çorba kaşığı - κουτάλι/κουταλιά σούπας
düşme tehlikesi - κίνδυνος πτώσης
Άλλα πάλι αποδίδονται με επίθετο σε -ικος/-ινος κλπ:
okul kitabı - σχολικό βιβλίο
savaş gemisi - πολεμικό πλοίο
Türk bayrağı - τουρκική σημαία
yaz saati - καλοκαιρινή ώρα
ilkbahar noktası - εαρινή ισημερία
ölüm tehlikesi - κίνδυνος θανάτου
Χρησιμοποιείται με τοπωνύμια:
Selanik limanı - το λιμάνι της Θεσσαλονίκης
İzmir garı - ο σταθμός τρένων της Σμύρνης
Girit mutfağı - η κρητική κουζίνα
Türkiye Cumhuriyeti - η Τουρκική Δημοκρατία
İngiltere krallığı - το βασίλειο της Αγγλίας
Malta bayrağı - η σημαία της Μάλτας
Rus köylüsü - Ρώσος χωρικός
Kayseri ili - ο νομός της Καισάρειας
Avrupa kıtası - η Ευρωπαϊκή ήπειρος
Santorini adası - το νησί Σαντορίνη
Lozan antlaşması - η συνθήκη της Λωζάνης
Çin malı - κινέζικο προϊόν
Χρησιμοποιείται με χρονικούς προσδιορισμούς: salı günü - (η ημέρα) Τρίτη ekim ayı - (ο μήνας) Οκτώβριος 2015 yılı - το έτος 2015
Πώς βάζουμε κτητικό επίθημα σε ένα ιζαφετικό σύνθετο;
Ένα ιζαφετικό σύνθετο μπορεί να πάρει κτητικά επιθήματα. Σε αυτή την περίπτωση η δεύτερη λέξη) παίρνει κτητικό επίθημα, χάνοντας πρώτα το γ΄ κτητικό του ιζαφετικού, εφόσον μια λέξη δε μπορεί να πάρει δύο κτητικά επιθήματα ταυτόχρονα:
telefon görüşmesi - τηλεφωνική συνομιλία
(bizim) telefon görüşmemiz - η τηλεφωνική μας συνομιλία
vergi iadesi - επιστροφή φόρου (sizin)
vergi iadeniz - η επιστροφή φόρου σας
yatak odası - υπνοδωμάτιο (benim)
yatak odam - το υπνοδωμάτιο μου
| yatak odası | υπνοδωμάτιο | |
| benim | yatak odam | το υπνοδωμάτιο μου |
| senin | yatak odan | το υπνοδωμάτιο σου |
| onun | yatak odası | το υπνοδωμάτιο του |
| bizim | yatak odamız | το υπνοδωμάτιο μας |
| sizin | yatak odanız | το υπνοδωμάτιο σας |
| onların | yatak odaları | το υπνοδωμάτιο τους |
Çalışma saatlerimiz (Το ωράριο εργασίας μας, κατά λέξη οι ώρες εργασίας μας)
Πολύπλοκα ιζαφετικά σύνθετα
Μπορεί να έχουμε και ιζαφετικά με πάνω από δύο συνθετικά:
Selanik limanı müdürü - (ο) διευθυντής του λιμανιού της Θεσσαλονίκης
Girit mutfağı tarifleri - συνταγές της κρητικής κουζίνας
Türkiye Cumhuriyeti Başkanı - (ο) Πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας
Türk Dil Kurumu - Τουρκικό Γλωσσικό Ίδρυμα
turunç kabuğu reçeli - γλυκό (κουταλιού) φλούδα νεράτζι
