Πού βρίσκεται το πρόβλημα
Στα ελληνικά δεν κάνουμε καμία διάκριση όταν χρησιμοποιούμε την πρόθεση με, παρόλο που αυτή μπορεί να έχει διαφορετικές χρήσεις.
Συγκεκριμένα, η πρόθεση με μπορεί να εκφράζει:
- συνοδεία
Ήρθε μαζί με τον Νίκo - τρόπο
Με υπομονή θα πας μπροστά - αιτία
Χάρηκα με αυτό που μου είπες - όργανο
Έκοψα το ψωμί με το χέρι - περιεχόμενο
Πήρε την τσάντα με τα χρήματα
Με αυτό τον τρόπο, η πρόθεση με καλύπτει όλες αυτές τις περιπτώσεις, χωρίς να σκεφτόμαστε αν πρόκειται για συνοδεία, όργανο ή περιεχόμενο. Για τον φυσικό ομιλητή της ελληνικής συνήθως δε δημιουργείται καμία ασάφεια, επειδή το νόημα γίνεται κατανοητό από τα συμφραζόμενα.
Στα τουρκικά όμως τα πράγματα είναι διαφορετικά. Για να αποδώσουμε τις παραπάνω σημασίες, δε χρησιμοποιούμε μία μόνο λέξη, αλλά δύο διαφορετικά γραμματικά μέσα:
- τη μετάθεση ile
- το επίθημα -lI
Η διάκριση αυτή είναι ουσιαστική και πολλές φορές προκαλεί δυσκολία στους ελληνόφωνους μαθητές, ακριβώς επειδή στα ελληνικά όλα αποδίδονται με την ίδια πρόθεση.
Η μετάθεση ile
Τη συναντούμε τόσο ως ξεχωριστή λέξη ile όσο και ως επίθημα -(y)lA, που ακολουθεί τη φωνηεντική αρμονία. Το αρχικό (y) χάνεται όταν η λέξη λήγει σε σύμφωνο. Μεταφράζεται ως με ή και, ανάλογα με τα συμφραζόμενα.
Τη χρησιμοποιούμε για να εκφράσουμε: συνοδεία, τρόπο, αιτία και όργανο.
Fatma Ahmet'le geldi (Η Φατμά ήρθε με τον Αχμέτ)
Fatma Ahmet'le buluştu (Η Φατμά βρέθηκε με τον Αχμέτ)
Peynirle makarna arldım (Αγόρασα τυρί και μακαρόνια)
Sabırla başardı (Με υπομονή τα κατάφερε)
Buraya gelmekle iyi yaptın (Καλά έκανες με το να έρθεις εδώ = Καλά έκανες που ήρθες εδώ)
Ellerinizi sık sık su ve sabun ile en az 20 saniye boyunca ovarak yıkarın (Πλένετε τα τρίβοντας τα χέρια σας με νερό και σαπούνι για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα )
Bu bina 24 saat kamera ile izlenmektedir (Το κτίριο αυτό παρακολουθείται 24 ώρες με κάμερες)
Tüm bank kartları ile bu ATM'den nakit çekebilirsiniz (Μπορείτε να βγάλετε μετρητά από το ΑΤΜ αυτό με κάρτες από όλες τις τράπεζες)
Το επίθημα -lI
Το επίθημα αυτό ακολουθεί τη φωνηεντική αρμονία και εκφράζει το περιεχόμενο, δηλαδή ότι κάτι/κάποιος (περι)έχει κάτι ή χαρακτηρίζεται από κάτι. Είναι σαν να λέμε «που έχει». Μεταφράζεται ως με.
Peynirli makarna yedim (Έφαγα μακαρόνια με τυρί = που έχουν τυρί)
Gözüklü adam bu (Αυτός είναι ο άντρας με τα γυαλιά = που έχει γυαλιά)
Ağaçlı bahçeleri seviyorum (Μου αρέσουν οι κήποι με δέντρα = που έχουν δέντρα)
Çilekli (Με φράουλα)
İndirim. Kırmızı etiketli ürünlerde (Εκτπώσεις. Στα προϊόντα με κόκκινη ετικέτα)
Gazsız limonlu içecek (Ρόφημα με λεμόνι, χωρίς ανθρακικό)
Γιατί έχει σημασία η διάκριση ανάμεσα στο ile και το -lI
Στα ελληνικά συνήθως δεν υπάρχει δυσκολία στην κατανόηση της πρόθεσης με. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις που προκύπτει αμφισημία.
Για παράδειγμα, η πρόταση «Βλέπω το παιδί με τα κιάλια» έχει δύο αναγνώσεις στα ελληνικά:
- Βλέπω ένα παιδί που έχει κιάλια. (που έχει > -lI)
- Εγώ έχω τα κιάλια και με αυτά βλέπω το παιδί. (όργανο > ile)
Στα τουρκικά, αυτές οι δύο σημασίες δεν μπορούν να αποδοθούν με τον ίδιο τρόπο:
- Dürbünlü çocuğu görüyorum.
- Çocuğu dürbünle görüyorum.
Έτσι, βλέπουμε ότι η επιλογή ανάμεσα στο -lI και στο ile δεν είναι θέμα ύφους, αλλά νοήματος.
Πρακτικά: αν μπορούμε να αντικαταστήσουμε το «με» με το «που έχει», βάζουμε -lI, αλλιώς χρησιμοποιούμε τη μετάθεση ile.