Πώς σχηματίζεται το γερούνδιο σε -(y)IncA
Το γερούνδιο σε -(y)IncA προστίθεται σε ρηματικές ρίζες ή βάσεις και ακολουθεί τη φωνηεντική αρμονία. Έχει τις μορφές:
- -(y)ınca, μετά από ρηματική ρίζα/βάση που έχει ως τελευταίο φωνήεν {a, ı}
- -(y)unca, μετά από ρηματική ρίζα/βάση που έχει ως τελευταίο φωνήεν {o, u}
- -(y)ince, μετά από ρηματική ρίζα/βάση που έχει ως τελευταίο φωνήεν {e, i}
- -(y)ünce, μετά από ρηματική ρίζα/βάση που έχει ως τελευταίο φωνήεν {ö, ü}
Το -y- προστίθεται όταν η ρηματική ρίζα/βάση λήγει σε φωνήεν.
Τι χρήση έχει το γερούνδιο σε -(y)IncA
Το γερούνδιο σε -(y)IncA δηλώνει χρονική στιγμή. Συγκεκριμένα, σημαίνει όταν. Επειδή το γραμματικό πρόσωπο δε φαίνεται, αν πρέπει να δηλωθεί το υποκείμενο, ως προσωπική αντωνυμία ή ουσιαστικό στο γ΄ πρόσωπο, μπαίνει στην ονομαστική.
Παραδείγματα:
Sen gelince, konuşuruz (Θα μιλήσουμε όταν έρθεις)
Fatma konuşunca, hepimiz şaştık (Όταν μίλησε η Φατμά σαστίσαμε όλοι μας)
Varınca ara (Πάρε όταν φτάσεις)
Ölünce bütün aile toplandı (Μαζεύτηκε όλη η οικογένεια όταν πέθανε)
Okula gidince öğrenirsin (Θα το μάθεις όταν πας σχολείο)
Kahve içince başım ağrıyor (Όταν πίνω καφέ με πονάει το κεφάλι μου)
Yaz gelince tatile çıkarız (Όταν έρχεται το καλοκαίρι, πάμε διακοπές)
Η αρνητική μορφή του γερουνδίου: -mA-yIncA
Η αρνητική μορφή του γερουνδίου είναι -mA-yIncA μπορει σημαίνει να σημαίνει όταν ή αφού δεν.
Παραδείγματα:
Kahve içmeyince başım ağrıyor (Όταν δεν πίνω καφέ με πονάει το κεφάλι μου)
Siz yazmayınca, merak ettik (Αφού δεν μας γράψατε, ανησυχήσαμε)
Ali gelmeyince, yalnız gittik (Αφού δεν ήρθε ο Αλή, πήγαμε μόνοι μας)
Η γερουνδιακή δομή -(y)IncAyA kadar
Η γερουνδιακή δομή -(y)IncAyA kadar δηλώνει χρονικό τέρμα και σημαίνει μέχρι να. Είναι συνδυασμός του γερουνδίου σε -(y)IncA, της δοτικής πτώσης και του kadar (μέχρι). Επειδή το γραμματικό πρόσωπο δε φαίνεται, αν πρέπει να δηλωθεί το υποκείμενο, ως προσωπική αντωνυμία ή ουσιαστικό στο γ΄ πρόσωπο, μπαίνει στην ονομαστική.
Παραδείγματα:
Ali eve gelinceye kadar, bekle (Περίμενε μέχρι να έρθει στο σπίτι ο Αλή)
Yemek pişinceye kadar, bir şeyler atıştırdım (Τσίμπηκα κάτιτις, μέχρι να ψηθεί το φαγητό)
Sen hazırlanıncaya kadar, akşam oldu (Βράδιασε μέχρι να ετοιμαστείς)
Η γερουνδιακή δομή -(A/I)r -mAz
Η γερουνδιακή δομή -(A/I)r -mAz δηλώνει το ίδιο πράγμα, αλλά πιο εμφατικά, δηλαδή σημαίνει αμέσως μόλις, με το που. Είναι συνδυασμός της καταφατικής και της αρνητικής μορφής της μετοχής σε -(A/I)r. Επειδή το γραμματικό πρόσωπο δε φαίνεται, αν πρέπει να δηλωθεί το υποκείμενο, ως προσωπική αντωνυμία ή ουσιαστικό στο γ΄ πρόσωπο, μπαίνει στην ονομαστική.
Παραδείγματα:
Eve girer girmez, onu gördüm (Τον/Την είδα αμέσως μόλις μπήκα στο σπίτι)
Hasan beni görür görmez, kızgın olduğumu anladı (Με το που με είδε ο Χασάν, κατάλαβε ότι ήμουν θυμωμένος)
Hazır olur olmaz, beni ara (Πάρε με αμέσως μόλις ετοιμαστείς)
Uçak iner inmez, herkes alkışladı (Με το που προγειώθηκε το αεροπλάνο, όλοι χειροκρότησαν)
Sen söyler söylemez yaptık (Το κάναμε αμέσως μόλις το είπες)
Hatayı yapar yapmaz anladım (Το κατάλαβα αμέσως μόλις έκανα το λάθος)
Bunu okur okumaz ikna oldu (Πείστηκε αμέσως μόλις το διάβασε αυτό)
Η γερουνδιακή δομή -DI mI
Η γερουνδιακή δομή -DI mI δηλώνει το ίδιο πράγμα με τη γερουνδιακή δομή -(A/I)r -mAz. Είναι η ερωτηματική μορφή του αορίστου της οριστικής. Αναφέρεται κυρίως σε μελλοντικό ή απροσδιόριστο χρόνο.
Παραδείγματα:
Uyudu mu, horlamaya başlar (Με το που αποκοιμηθεί, αρχίζει να ροχαλίζει)
Yağmur başladı mı, şemsiye satanlar meydana çıkar (Με το αρχίζει να βρέχει, εμφανίζονται οι πωλητές ομπρελών)
Hazır oldum mu, seni ararım (Θα σε πάρω αμέσως μόλις ετοιμαστώ)
Yemeğimi yedim mi, kahve içerim (Με το φάω το φαγητό μου, πίνω καφέ)
Ehliyetini aldın mı, arabamı sana vereceğim (Με το που πάρεις το δίπλωμα, θα σου δώσω το αυτοκίνητό μου)
Η γερουνδιακή δομή -DIğ-I zaman
Η γερουνδιακή δομή -DIğ-I zaman σημαίνει όταν. Το γραμματικό πρόσωπο φαίνεται από το κτητικό επίθημα που μπαίνει μετά το -DIğ- και που λειτουργεί ως δείκτης προσώπου. Αναφέρεται σε παρελθοντικό, μελλοντικό ή απροσδιόριστο χρόνο.
Παραδείγματα:
Buraya geldiğim zaman, kimseyi tanımıyordum (Όταν ήρθα εδώ, δεν ήξερα κανένα)
Oraya gittiğim zaman, denize gireceğim (Όταν πάω εκεί, θα κάνω διακοπές)
Ali bana hediyeyi verdiği zaman, gülümsüyordu (Όταν μου έδινε το δώρο ο Αλί, χαμογελούσε)
Onu ilk gördüğümüz zaman, gençtik (Όταν τον/την είδαμε για πρώτη φορά, ήμαστε νέοι)
Yalan söylediğin zaman, gözlerinden anlıyorum (Όταν λες ψέμματα, το καταλαβαίνω)
Η γερουνδιακή δομή -DIğ-I-n-dA
Η γερουνδιακή δομή -DIğ-I-n-dA σημαίνει ό,τι και η δομή -DIğ-I zaman.
Παραδείγματα:
Buraya geldiğimde, kimseyi tanımıyordum (Όταν ήρθα εδώ, δεν ήξερα κανένα)
Oraya gittiğimde, denize gireceğim (Όταν πάω εκεί, θα κάνω διακοπές)
Ali bana hediyeyi verdiğinde, gülümsüyordu (Όταν μου έδινε το δώρο ο Αλί, χαμογελούσε)
Onu ilk gördüğümüzde, gençtik (Όταν τον/την είδαμε για πρώτη φορά, ήμαστε νέοι)
Yalan söylediğinde, gözlerinden anlıyorum (Όταν λες ψέμματα, το καταλαβαίνω)